ENRiCO FERMi
Enrico
Fermi İtalyan fizikçi. 1901 yılında
Roma’da Dünya’ya geldi. 1926’da Roma Üniversitesi’nde kuramsal fizikçi profesörü
olan Enrico Fermi, 1938’de çekirdek fiziği üzerine yapmış olduğu
araştırmalarıyla Nobel ödülünü kazandı. İkinci Dünya savaşı’nın başlarında
ABD’ye göç edip, atom bombası yapmayı amaç alan Manhattan tasarısına katıldı. Bu
arada Nükleer reaktörü gerçekleştirdi.1945’te Chicago Üniversitesi’nde ders
vermeye başladı. Atom fiziğiyle ilgili çalışmalarıyla ve yapay radyoaktiflik
incelemeleriyle ün yaptı; ayrıca parçacıkların istatistik mekaniği üstüne önemli
bir kuram ortaya attı: Fermi Dirac İstatistiği Aslında elektronlara uygulanan
sonuçlar, n değişik durumda bulunabilen N taneciklerin dağılım yasasının
bulunmasına olanak verir.
Enrico Fermi
29 Eylül
1901'de
Roma'da doğdu. Babası polis şefi
Alberto Fermidir. Ilk olarak dilbilgisi okuluna kaydoldu.Onun ilk matematik ve
fiziğe olan yeteneğini keşfeden ve destekleyen babasının arkadaşlarından A.
Amidei olmuştur.
1918'de Pisa Üniversitesinin bursunu
kazandı. Pisa Universite'sinde 4 yıl kaldıktan sonra 1922' de professör
Puccianti'den doktorasını aldı.
Bir yıl sonra
1923'de Italyan hükümetinden burs
kazandı. Ve Göttingen'de professör Max Born'la birkaç ay birlikte çalıştı.
Rockefeller bursuyla
1924'de Leyden'e P. Ehrenfest'le
birlikte çalışmaya gitti. Aynı yıl Florence üniversite' sinde matematiksel fizik
dersleri vermek için Italya'ya gitti.
1926'da Fermi günümüzde Fermi
istatistiği olarak bilinen Pauli parçaçıklarının istatistiğini keşfetti.Bose-Einstein
istatistiğine göre hareket eden bosonların tersine, bu parcacıklar fermion
olarak bilinir. 1927'de Fermi, Roma üniversite'sinde teorik fizik profesörü
oldu.Bu görevini 1938' de Mussolini' nin faşist diktatörlüğünden kaçıp
Amerika'ya göç edinceye kadar sürdürdü(Nobel ödülünü aldıktan hemen sonra).
Roma'daki ilk yıllarında kendini elektromanyetik problemlerin çözümüne ve bazı
spectroskopik olayların teorik olarak açıklamasına verdi.Fakat asıl ilerlemesini
çalışmalarını elektron ve atom çekirdeği üzerine yaptığı zaman
gerçekleştirdi.1934'de Beta bozumu Teorisini geliştirerek Pauli'nin radyasyon
Teorisi ile birleştirdi. Curie ve joliot' un yapay radyasyonu keşfinden sonra
notron bombardımanına tutulan aşağı yukarı her elementin nükleer dönüşüme tabi
olduğunu keşfetti. Bu araştırma, yavaş notronların ve Nükleer Fission'un
keşfine, ayrıca o zamana kadar periyodik tabloda bilinen elementlerden farklı
elementlerin bulunmasına yol açtı.
1938'de Fermi tartışmasız notronlar konusunda en iyiydi. Bu çalışmalarına
Amerika'da da devam etti.Amerika'ya varışından hemen sonra Columbia Universite'
sine fizik profesörü olarak atandı.Hahn ve Strassmann'nin 1939'un başlarında
fission'u keşfinden sonra ikincil notronların yayılma ve zincirleme reaksiyon
olasılığını hesapladı.Bu çalışmalarına büyük bir istekle devam etti ve birçok
deneyden sonra kontrol altındaki ilk zincirleme reaksiyonu gerçekleştirdi.
Bundan sonra atom bombası yapımındaki sorunların aşılmasında önemli rol oynadı,
Manhattan Projesi liderlerinden biriydi.
1944'de Fermi Amerikan vatandaşı oldu. II. dünya savaşından sonra 1954' de
ölümüne kadar sürecek olan nükleer çalışmaları için Chicago Universite 'sinden
profesörlük teklifini kabul etti. Burada yoğunluğunu yüksek enerji fiziğine
verdi ve pion-nucleon etkileşimi çalışmalarına öncülük etti. Yaşamının son
yıllarında Fermi kozmik ışınların kaynağını araştırmakla geçirdi.Sonunda kozmik
ışınların çok büyük enerji kaynakları olduğunu gösteren bir teori geliştirdi.
Fermi'nin teorik ve deneysel fiziği konu alan bir çok yayımı vardır. Bunlardan
bazıları ,elektronik gazların istatistiğinin hesabı ve Paul'i parçacıklarından
oluşan gazları konu alan "Sulla quantizzazione del gas perfetto monoatomico",
Rend. Accad. Naz. Lincei, 1935, Atomun istatistiksel modelini(Thomas-Fermi atom
modeli) ve atomik özelliklerin hesaplanmasında yeni bir yaklaşımı (semiquantitative
method) inceleyen Quantentheorie und Chemie, Leipzig, 1928, "Uber die
magnetischen Momente der AtomKerne", Z. Phys., 1930, "Tentativo di una teoria
dei raggi ß", Ricerca Scientifica, 1933 sayılabilir.
Söz konusu tertip nötronları, termik hızlarla yavaşlatan grafit blokları ile bir
araya getirilmiş uranyum içerecek şekilde Chicago Üniversitesinin bahçesinde
kurulmuştur. Nötronları soğurmak ve böylece reaksiyonun hızını kontrol etmek
amacıyla, atom piline kadmiyum çubuklar yerleştirildi. Kadmiyum çubuklar yavaş
yavaş çekildi ve kendi kendine devam eden zincir reaksiyon gözlendi. Ferminin bu
başarısı, dünyada ilk nükleer reaktörün imali ve atom çağının başlangıcı
olmuştur. Fermi 53 yaşında iken kanserden öldü.Bir yıl sonra yüzüncü element
keşfedildi ve kendisinin onuruna bu element fermium olarak adlandırıldı.
Ona Nobel ödülü yavaş notronların yarattığı radyasyon ve nükleer enerji
alanındaki çalışmalarından dolayı verildi. Profesör Fermi Laura Capon ile
1928'de evlendi.Giulio adında bir oğlu Nella adında bir kızı vardır. Boş
zamanlarında yürümeyi,tırmanmayı ve kış sporlarını severdi. 29 kasım 1954'de
Chicago'da öldü.